Regisseur Sybrand van der Werf over Werther van Jules Massenet

 

Werkelijkheid en illusie

 

Regisseur Sybrand van der Werf plaatst deze meeslepend, melancholische opera op het snijvlak van werkelijkheid en illusie. De werkelijkheid waarin wij willen leven, bepaalt de keuzes die we maken. Maar wat als je, zoals Charlotte, geen keuze hebt? "De motor in deze versie van Massenets Werther is de werkelijkheidsbeleving. De karakters in Werther hebben allemaal hun eigen relatie met de werkelijkheid. In Goethes roman Die Leiden des jungen Werthers laat hij zijn hoofdpersoon schrijven: "Dat het leven der mensen slechts een droom is, hebben velen vaker opgemerkt en ook bij mij keert dit gevoel steeds terug". Voor Werther is alles om hem heen een illusie, hij heeft geen grip op de realiteit en ziet de werkelijkheid in een utopie. Charlotte leeft in een verstikkende wereld waarin ze is getrouwd met Albert, maar niet haar ware liefde kan tonen voor Werther. Ze durft niet voor hem te kiezen en leeft daardoor tussen twee vuren. Wie is nu het echte slachtoffer?

Terwijl voor Werther het alternatief van zelfmoord langzaam ontstaat, is voor de aan plichten en verantwoordelijkheden gebonden, gelovige Charlotte deze uitweg geen optie. Als zij Werther uiteindelijk bekend heeft van hem te houden, zal ze de rest van haar leven met deze pijnlijke wetenschap moeten doorbrengen." Aldus regisseur Sybrand van der Werf. Het artistiek team en onze topsolisten nemen u mee in een getormenteerde belevingswereld door het relaas van een jongeman die het moet afleggen tegen zijn eigen hartstocht enerzijds en een jongedame die moet leren leven in een ongekozen werkelijkheid anderzijds. 


// Waarom hebben jullie gekozen voor Werther van Massenet?

 

Bij de openingsmaten van Werther is het al duidelijk: we staan aan het begin van een meeslepend drama.  Jules Massenet, de Franse Puccini, gaf muzikaal gestalte aan Goethes'  Die Leiden des jungen Werthers, een van de bekendste tragische liefdesgeschiedenissen. Daarin toont hij zich een meester van het theater: Werther heeft een tempo waar een gemiddelde Hollywood-film zich niet voor zou schamen. In landen als Nederland en België was ‘Werther’ lange tijd in wezen bijna een even grote hit als ‘La Traviata’ of ‘La Bohème’. Zoals we dat zeggen: dat werk maakte absoluut deel uit van het zogenaamde “ijzeren repertoire”. Eind de jaren 1970 kwam er echter een revolutie in de operaregie! Het werk verdween van de affiches. Waarom? Dat is een raadsel. Frans repertoire heeft de (onterechte) reputatie dat het theatraal niet boeiend is. Desondanks wat het werk lange tijd ontzettend populair.

Tegenover de geijkte Don Giovanni's, Traviata's en Bohème's willen we kiezen voor opera's die een modern publiek opnieuw kunnen betoveren zonder het "oh, dat heb ik al eens gehoord"-effect. Het is te lang geleden dat dit stuk op de Nederlandse bühnes te zien was!

 

// Wat maakt Werther zo bijzonder?

 

Massenet was als hoogromanticus natuurlijk onder de indruk van Wagner en zijn grootse synthese tussen muziek, beeld, tekst en inhoud, maar verwerkte die inzichten echter tot een echt Franse partituur. De instrumentatie is veelkleurig en blijft altijd transparant. Zo schrijft Massenet tijdens de beroemde aria van Charlotte in het derde bedrijf, waar zij vertelt hoe "alle niet gehuilde tranen terug vallen op onze ziel" een saxofoonsolo vol hartverscheurende tristesse. Daarnaast is de driehoeksverhouding en de manier waarop de getormenteerde Werther daarmee omgaat van alle tijden. Hij verliest meer en meer contact met "de werkelijkheid", daarbij zichzelf én Charlotte meeslepend in de afgrond. Of is het juist andersom en beseft hij juist steeds duidelijker wat "waar" is, terwijl Charlotte de illusie waarin ze leeft (haar burgerlijke bestaan) begint te zien? Mijns inziens een herkenbare en hedendaagse vraag.

 

// Waarin onderscheidt OZ's Werther zich van andere Werthers?

 

De werkelijkheidservaring, zoals we hierboven besproken, is een belangrijke kapstok voor de Werther van Opera Zuid.  In spel en vormgeving wordt telkens de vraag gesteld of wat we zien ook de werkelijkheid is: ten slotte ook de ultieme vraag in het theater zelf. Vergelijk het met de filosofische achtergrond van de kaskraker The Matrix. Ook daar wordt de hoofdpersoon geconfronteerd met de vraag of wat hij ervaart als de werkelijkheid of wel echt de werkelijkheid is: een vraag die al sinds Plato relevant is.

Voor ons schept dit de mogelijkheid om zowel het romantische plaatje van het origineel een plaats te geven én toch modern theater te maken.

// In welke setting plaatsen jullie Werther?

 

We maken een combinatie tussen "het romantische plaatje" (zie de kostuumontwerpen) en een conceptuele blokkenwereld, die telkens weer opnieuw opgebouwd kan worden.  Naarmate Werther zijn contact met de wereld om hem heen verliest, gaan we steeds duidelijker de scheuren in het realisme zien: uiteindelijk valt de wereld letterlijk uit elkaar. Maar aan einde blijkt een grootheid in alle werkelijkheden het laatste woord te hebben: de dood. Tussen de brokstukken van haar wereld vinden we uiteindelijk het echte slachtoffer: de eenzame Charlotte.

 

// Wat kan de bezoeker verwachten van OZ's Werther?

 

Onze versie zal zowel een wat behoudender publiek als een avontuurlijke bezoeker aanspreken. We streven naar een getrouwheid van de partituur en geven dit beeldend en actueel vorm, zonder ons in te conceptuele vormen te verliezen. Een lach zal niet ontbreken, maar aan het einde zoomen we in op het machteloze verdriet van Charlotte. Een goede avond met opera die raakt.


- --- -------------------------------- ---------------------------------------- -------------------------------- ------------------------ ------------- ----------------------------------- ---------------------------------------- -------------------------------- ------------------------ ------------