Eindelijk: een nieuwe
zaal voor Theater
aan het Vrijthof

Eind 2024 werd na een eerste integrale verkenning duidelijk dat het in eerste instantie geschetste plan voor een nieuwe middenzaal bouwtechnisch complex was en hierdoor financieel te ambitieus. Dat betekende dat architect Alexander Straub van HPP architecten opnieuw naar de tekentafel moest. De nieuwe zaal werd gedraaid en zal iets minder hoog zijn, het dakterras is gesneuveld, maar de tribune blijft inschuifbaar en de zaal heeft meer werkruimte backstage gekregen. Ook de aansluiting met de bestaande theaterzaal en foyers is intact gebleven. ‘Aan de functionaliteiten is niets ingeboet, sterker nog, daar zijn we erop vooruit gegaan.’

‘We moesten terug naar de oorspronkelijke fundamenten van het gebouw’, legt projectmanager Bert Jeurissen van MJb Groep uit. Dat betekent dat de nieuwbouw vooral sloop en uitbouw van de bestaande DSM-zaal betekent, de voormalige repetitieruimte van Philzuid. De nieuwe zaal is een theaterzaal die kleiner is dan de Papyruszaal (900 stoelen) maar groter dan de Bovenzaal (110 stoelen) en kan multifunctioneel ingezet worden. De bedoeling is dat er vooral middenzaalproducties te zien en te horen zijn.

HPP Architecten uit Amsterdam heeft een reputatie als het gaat om bestaande culturele gebouwen zoals theaters en opera’s die uitgebreid worden met nieuwbouw. In Maastricht lag specifiek de vraag om de nieuwbouw te laten communiceren met de stad. Nu nog ligt het belangrijkste theater van Maastricht te veel verscholen achter de entree. Architect Alexander Straub kwam met een stedenbouwkundige oplossing door de brede foyer aan de straatzijde veel meer met de publieke ruimte te laten communiceren. ‘Dat idee is in het aangepaste ontwerp niet veranderd. Het theater wordt veel meer onderdeel van de stad, de inpandige levendigheid zal zowel overdag als ’s avonds voor iedereen zichtbaar zijn. De balans tussen het monumentale pand en de nieuwbouw aan de Statenstraat blijft daarbij intact.’

Dat de nieuwe zaal er komt is voor Theater aan het Vrijthof van eminent belang. Directeur Brigitte van Eck: ‘We missen nu een podium in de stad dat het midden houdt tussen een hele grote zaal en een hele kleine zaal, een plek waar je voor 250 tot 300 mensen kunt spelen met deze theater technische faciliteiten. Om een gevarieerd aanbod te kunnen garanderen moeten we soms voorstellingen programmeren die te klein zijn voor de Papyruszaal. Sommige professionele gezelschappen vinden dat niet ideaal. Dus dreigt er een kans dat we dat aanbod gaan verliezen als we die nieuwe zaal niet hebben. Amateurverenigingen in Maastricht hebben überhaupt bijna geen plek meer waar ze zich, ondersteund door goede professionele techniek en faciliteiten, kunnen presenteren.

Om de amateurgezelschappen te stimuleren moet je ze ook een podium geven waar ze kunnen optreden. De nieuwe zaal is van groot belang voor bezoekers, amateurverenigingen, vakopleidingen, maar ook voor festivals als Nederlandse Dansdagen. Met de nieuwe zaal én het revitaliseren van de Bonbonnière komt het aantal podia in Maastricht eindelijk weer een beetje op het niveau dat de stad verdient.’

Bert Jeurissen: ‘De extra tijd die nodig was voor het herijken van het plan heeft ertoe geleid dat we meer tijd hebben gekregen om de techniek door te ontwikkelen. Neem de hele bekabeling van zo’n zaal, die is up to date. We hebben ook de tijd genomen om te kijken naar de zitposities op de tribune in de zaal. Uiteindelijk hebben we bijvoorbeeld één stoel per rij opgeofferd voor een verbetering van het zitcomfort voor het publiek. De boodschap van de gemeenteraad was heel simpel: denk aan het budget. Daar hebben we dan ook strak op gekoerst. We hebben constant het spanningsveld opgezocht: wat kan wel en niet?’

Roy Nicolaye van bouwbedrijf Van Heur Bouw & Onderhoud uit Kelpen-Oler maakt sinds kort ook deel uit van het team als bouwteampartner. ‘Er ligt een geweldig ontwerp waar we graag aan mee willen werken. De functionaliteit is nog overeind en financieel is het project in balans. Binnenstedelijk bouwen blijft een logistieke opgave en een uitdaging. Bouwen geeft altijd overlast maar die proberen we te beperken tot het minimum. Daar hebben we veel aandacht aan geschonken. Na de sloopfase, maken we een bouwplaats met als thema ‘de bouwplaats in de lucht’, zodat mobiliteit en veiligheid beter geborgd kunnen blijven.’

Een goede en open communicatie met de omwonenden, zowel voorafgaande aan als tijdens de verbouwing, is van belang. Daar zal scherp op worden gelet. Voor Bert Jeurissen en Roy Nicolaye is een belangrijk deel van deze uitdagende klus geklaard als de nieuwbouw-constructie eenmaal wind- en waterdicht is. ‘We gaan in de zomer van 2027 slopen. Begin juni is de laatste voorstelling in de Papyruszaal en daarna faciliteren we nog de Vrijthofconcerten van André Rieu.’

Brigitte van Eck: ‘Half mei 2028 moet de Papyruszaal weer beschikbaar zijn voor de reguliere programmering. De nieuwe zaal zal dan, na een inwerkperiode, in september 2029 officieel en feestelijk worden geopend.’ Dat betekent dat in het seizoen ’27-’28 de Papyruszaal negen maanden niet in de huidige capaciteit ter beschikking is. ‘We onderzoeken nog wat er wél mogelijk is’, zegt directeur Brigitte van Eck voorzichtig. ‘Onze missie luidt: Theater verlicht. Gedurende de werkzaamheden gaan we het licht in het Generaalshuis wat doven, om andere plekken in de stad meer te verlichten. We bespelen natuurlijk al de kerken en AINSI theater en Kumulus Theater, maar we gaan ook locatieproducties ontwikkelen. We willen de wijken in en heel graag op locatie een aantal grootschalige producties laten landen. Hoe dan ook is het belangrijk om de binding met ons publiek vast te houden. Sterker nog, via al de programmering op diverse locaties in de stad hopen we ook een nieuw publiek aan ons te binden. En natuurlijk geldt dat ook voor de vaste (amateur) bespelers van ons theater en de impresario’s. We hopen met een deel van hen ook producties op maat te kunnen maken.

De nieuwe zaal zal multifunctioneel zijn, mede dankzij een inschuifbare tribune. Daarmee kan het theater zich ook richten op de zakelijke markt, denk aan congressen, diners of een vlakke vloer voor lokale verenigingen ter ondersteuning van het culturele aanbod. Van Eck: ‘Ik hoop vooral dat deze zaal inspireert om nieuwe initiatieven te laten ontstaan. Dat niet alleen de bestaande gezelschappen, maar er ook nieuwe koren, nieuwe toneelgroepen, schoolmusicals of andere initiatieven mogelijk zijn. Het is zo belangrijk om kinderen al vroeg de ervaring mee te geven wat het is om op een podium te staan. We willen die doorstroming en doorontwikkeling van talent mogelijk maken. De nieuwe zaal is een belangrijke schakel in die keten, nu is daar amper ruimte voor.’

De getoonde beelden van de nieuwe zaal van Theater aan het Vrijthof zijn conceptweergaven.